Bozcaada

Adada ilk fark edilen şey rüzgârdır. Kuzeyden gelen etezyen neredeyse hiç dinmez; yıllık ortalama hızı saniyede 6,4 metredir. Yaz sıcağını kıran da o. O gün hangi koyun korunaklı olacağını belirleyen de: Ayazma, Sulubahçe, Habbele ve Çapraz adanın farklı yönlerine bakar. 2000 yılında kurulan on yedi türbinli rüzgâr çiftliği de aynı koşulun sonucudur.

Adanın köyü yok. Türkiye'nin köyü bulunmayan tek ilçesi olduğu için yerleşimin tamamı tek bir merkezde toplanır, o merkez de iki mahalleden oluşur ve ikisi birbirine benzemez. Eski Rum mahallesi olan Cumhuriyet Mahallesi'nde sokaklar ızgara planlıdır, birbirini dik keser. Alaybey'de ise dar ve dolambaçlı. Aradaki sınırda kale durur — 1455'te, İkinci Mehmed döneminde yeniden inşa edilmiş.

Merkezin dışına çıkan yolların çoğu bağların arasından geçer; bağcılık adanın en köklü uğraşı ve manzarayı belirleyen şey. Yerel çeşitler Çavuş, Karasakız (Kuntra), Altınbaş (Vasilaki) ve Karalahna. Bağ alanı yirminci yüzyıl boyunca daraldı: bir dönem 1.800 hektar olan alan bugün 1.200 hektar dolayında. Son yıllarda üretici sayısı yeniden arttı.

Adanın tamamı doğal ve arkeolojik sit alanı; yapılaşma bu yüzden sınırlı ve merkez ölçeğini koruyor. Ayakta olanlar arasında Köprülü Mehmet Paşa (Yalı) Camii, on sekizinci yüzyıl başına tarihlenen Alaybey Camii, 1703 tarihli Namazgâh Çeşmesi ve 1869 tarihli Kimisis Teodoku Kilisesi var. Batı ucundaki Polente Feneri 1861'den beri yerinde.

Nekropol kazıları adadaki yerleşimi MÖ 3000'lere götürür. Antik çağdaki adı Tenedos'tu. Deniz yolları üzerinde durduğu için sık el değiştirdi: Persler, Atinalılar, Bizans, Cenevizliler, Venedikliler. 1455'te Osmanlı topraklarına katıldı ve sonrasında uzun süre Venedik'le çekişme konusu oldu. Balkan Savaşları sırasında, 1912'de Yunan yönetimine geçti; Birinci Dünya Savaşı'nda İngiliz ve Fransız kuvvetleri kullandı. Lozan Antlaşması'nın ardından 20 Eylül 1923'te Türkiye'ye teslim edildi, kaymakamlık 1927'de kuruldu.

Pratik tarafı: ada 38 kilometrekare ve Çanakkale'ye bağlı. En yüksek noktası 192 metrelik Göztepe. Kıyı on iki koy ve on iki burunla girintili, çevrede on yedi adacık sayılır; Türkiye'nin üçüncü büyük adası. Anakaraya en yakın nokta Geyikli iskelesi, arada dört deniz mili var ve geçiş feribotla yapılır. Feribotun yaz ve kış tarifesi ayrıdır; yaz tarifesinde seferler sabah yediden itibaren saat başı düzenlenir ve yoğun günlerde araç kuyruğu uzayabilir. Nüfus kışın bin dolayına iner, temmuz ve ağustosta on bini bulur.